Wednesday, February 15, 2012

नामंजूर!













जपत किनारा शीड सोडणे — नामंजूर!
 अन वार्याची वाट पहाणे — नामंजूर!
 मी ठरवावी दिशा वाहत्या पाण्याची
 येईल त्या लाटेवर डुलणे — नामंजूर!

मला ऋतुंची साथ नको अन् कौल नको
 मला कोठल्या शुभशकुनांची झूल नको
 मुहुर्त माझा तोच ज्याक्षणी हो इच्छा
 वेळ पाहुनि खेळ मांडणे — नामंजूर!

माझ्याहाती विनाश माझा! कारण मी!
 मोहासाठी देह ठेवतो तारण मी!
 सुंदरतेवर होवो जगणे चक्काचूर
 मज अब्रूचे थिटे बहाणे — नामंजूर!

रुसवे — फ़ुगवे … भांडणतंटे … लाख कळा
 आपला — तुपला हिशेब आहे हा सगळा
 रोख पावती इथेच द्यावी अन् घ्यावी
 गगनाशी नेणे गार्हाणे — नामंजूर!

नीती, तत्वे … फ़सवी गणिते! दूर बरी!
 रक्तातील आदिम जिण्याची ओढ खरी!
 जगण्यासाठी रक्त वहाणे मज समजे,
 पण रक्ताचा गर्व वाहणे — नामंजूर!


संदीप खरे व सलील कुलकर्णी

तुझ्यामाझ्यासवे कधी गायचा पाऊसही












तुझ्यामाझ्यासवे कधी गायचा पाऊसही
 तुला बोलावता पोचायचा पाऊसही

पडे ना पापणी पाहून ओलेती तुला
 कसा होता नि नव्हता व्हायचा पाऊसही

तुला मी थांब म्हणताना तुला अडवायला
 कसा वेळीच तेव्हा यायचा पाऊसही

मला पाहून ओला विरघळे रूसवा तुझा
 कशा युक्त्या मला शिकवायचा पाऊसही

कशी भर पावसातही आग माझी व्हायची
 तुला जेव्हा असा बिलगायचा पाऊसही

आता शब्दांवरी या फक्त उरलेल्या खुणा
 कधी स्मरणे अशी ठेवायचा पाऊसही

संदीप खरे व सलील कुलकर्णी


कीतीक हळवे कीतीक सुंदर












कीतीक हळवे कीतीक सुंदर
 कीती शहाणे आपले अंतर
 त्याच जागी येऊन जाशी
 माझ्यासाठी माझ्या नंतर

अवचीत कधी सामोरे यावे
 आन् श्वासा नी थांबून जावे
 परस्परांना त्रास तरीही
 परस्परा वीन ना गत्यंतर

भेट जरी ना या जन्मातून
 ओळख ज़हाली इतकी आतून
 प्रश्न मला जो पडला नाही
 त्याचेही तुज सुचते उत्तर

मला सापडे तुजे तुझेपण
 तुला सापडे माझे मी पण
 तुला तोलुनी धरतो मी अन्
 तुही मजला सावर सावर


-संदीप खरे

कधी येतसे क्षुद्रता कस्पटाची

कधी येतसे क्षुद्रता कस्पटाची;
कधी वाढता वाढता व्योम व्यापी
 कधी धावतो विश्व चुंबावयाला
 कधी आपणाला स्वहस्तेच शापी
 कधी याचितो सत कधी स्वप्न याची
 कधी धावतो काळ टाकुन मागे
 कधी वर्षतो अमृताच्या सरी अन
 कधी मृत्युच्यी भाबडी भीक मागे
 कधी दैन्यवाणा, निराधर होई
 कधी गुढ, गंभीर, आत्मप्रकाशी
 कधी गर्जतो सागराच्या बळाने;
 कधी कापतो बोलता आपणाशी!
 कधी आपणा सर्व पिंडात शोधी;
 कधी पाहतो आत्मरुपात सारे;
 कधी मोजीतो आपणाला अनंते
 अणुरुप होती जिथे सुर्य, तारे
 टळेना अहंकार साध्या कृतीचा;
 गळेना महापुच्छ स्वार्थी स्मृतीचे;
 कधी घेतसे सोंग ते सत्य वाटे!
 कधी सत्य ते वाटते सोंग साचे!
 कधी संयमी, संशयात्मा, विरागी
 कधी आततायी, कधी मत्तकामी
 असा मी.. तसा मी.. कसा मी कळेना;
 स्वतःच्या घरी दुरचा पाहुणा मी!
                                                                      
                                                                                                                                   - विंदा करंदीकर

देणार्याने देत जावे















देणार्याने देत जावे;
 घेणार्याने घेत जावे.

हिरव्यापिवळ्या माळावरून
 हिरवीपिवळी शाल घ्यावी,
 सह्याद्रीच्या कड्याकडून
 छातीसाठी ढाल घ्यावी.

वेड्यापिशा ढगाकडून
 वेडेपिसे आकार घ्यावे;
 रक्तामधल्या प्रश्नांसाठी
 प्रुथ्वीकडून होकार घ्यावे.

उसळलेल्या दर्याकडून
 पिसाळलेली आयाळ घ्यावी;
 भरलेल्याश्या भीमेकडून
 तुकोबाची माळ घ्यावी

देणार्याने देत जावे;
 घेणार्याने घेत जावे;
 घेता घेता एक दिवस
 देणार्याचे हात घ्यावे !

                                                                                                       - विंदा करंदीकर

काळ्या मोत्यांपरी नेत्र हे
















काळ्या मोत्यांपरी नेत्र हे ! ओठ माणकांपरी !

 सुवर्ण ओतुन घडली काया ! कुंतल रेशीमसरी !

 संगमर्मरी पोट नितळसे ! घट मोहाचे वक्षी !

 अवघड वळणे घेवुन फिरली तारुण्याची नक्षी !!

 वळणावळणावरी चोरटे नेत्र पाजळून जागे

 आणि तनुवर मिरवित खजिना तुला फिरावे लागे

 असे दागिने जडले बाई मोलाचे तव देही

 जन्मभराची जोखीम झाली ! कुणा कल्पना नाही !!

                                                                                                            - संदीप खरे
















 रात्री बायको बरोबर गाडी वरुन घरी जाताना
 ती खोडकर आवाजात सांगू लागते
 आमच्याच घरच्या खाणाखूणा...
 ' हां.. आता इथून डावीकडे... आता सरळ..
 त्या मारुती पासून उजवीकडे वळा..
 थोडी पुढे घ्या अजुन... पांढर्‍या गेटपाशी थांबवा...
 हां... बास बास... इथेच... '
 आणि मग उतरत, पर्स काढत
 विचारते हसत हसत - ' हां... किती झाले ? '

 ८४ लक्ष तर झालेच की प्रीये !
 हा तरी शेवटचा की नव्या जन्मवर्तुळाचा हा प्रारंभ ... ठाउक नाही !
 गतजन्माचे आठवत नसेलही काही आपल्याला,
 पण तेंव्हाही असतील असेच तुझे जन्मप्रामाणिक हसरे क्षण
 आणि माझे अंतःस्थ उदासीन प्रश्न काही !!

 आता पर्स काढलीच आहेस तर ठेव हातावर
 एखादी साखरहळवी टॉफी...
 गोड चविने सरु दे अजुन एक रात्र...
 अंधारातच चढायचा आहे एक एक जिना...
 हातात हात तेवढा राहू दे फक्त....

                                                                             
                                                                       -संदीप खरे
रात्री बायको बरोबर गाडी वरुन घरी जाताना
ती खोडकर आवाजात सांगू लागते
आमच्याच घरच्या खाणाखूणा...
' हां.. आता इथून डावीकडे... आता सरळ..
त्या मारुती पासून उजवीकडे वळा..
थोडी पुढे घ्या अजुन... पांढर्‍या गेटपाशी थांबवा...
हां... बास बास... इथेच... '
आणि मग उतरत, पर्स काढत
विचारते हसत हसत - ' हां... किती झाले ? '

८४ लक्ष तर झालेच की प्रीये !
हा तरी शेवटचा की नव्या जन्मवर्तुळाचा हा प्रारंभ ... ठाउक नाही !
गतजन्माचे आठवत नसेलही काही आपल्याला,
पण तेंव्हाही असतील असेच तुझे जन्मप्रामाणिक हसरे क्षण
आणि माझे अंतःस्थ उदासीन प्रश्न काही !!

आता पर्स काढलीच आहेस तर ठेव हातावर
एखादी साखरहळवी टॉफी...
गोड चविने सरु दे अजुन एक रात्र...
अंधारातच चढायचा आहे एक एक जिना...
हातात हात तेवढा राहू दे फक्त....

-संदीप खरे

तो प्रवास कसला होत

तो प्रवास कसला होता, मी स्वत:स पुसुनी थकलो
तू प्रारंभच ना केला; अन मी अर्ध्यातुन वळलो !

तुजवरी लावला जिव... हे मुळात चुकले माझे
मी पाउस हुडकायाला ग्रिष्माच्या गावा शिरलो !

कधी जनातुनी... कधी विजनी.. कधी नयनी.. मनात अंति !
कधी तुला शोधण्यासाठी बघ कुठवर वनवन फिरलो...

दिनरात धाडली तुजला मी निमंत्रणे कवितांची
पण खरेच आलीस तेव्हा शब्दांच्या मागे दडलो

मेंदिभरल्या हाताने सनईचे वेचीत सुर
तू सुखात रडलीस तेव्हा मी उदास होउन हसलो...

-संदीप खरे

Tuesday, February 14, 2012

क्षितिजाच्या पार -












क्षितिजाच्या पार वेड्‌या संध्येचे घरटे
वेड्‌या संध्येच्या अंगणी रात थरथरते
कुणी जा दूर तशी मनी हूरहूर
रात ओलावत सूर वात मालवते...

आता बोलायाला कोण संगे चालायाला कोण
कोण टाकेल जीवाचे ओवाळून लिंबलोण
पायरीला ठसे दार खुले छत पिसे
कुण्या उडल्या राव्याचे गीत घर भरते...

आता विझवेल दिवा सांज कापऱ्या हातांनी
आणि आभाळाचे गूज चंद्र सांगेल खुणांनी
पडतील कुणी पुन्हा भरतील डोळे
पुन्हा पुसतील पाणी हात थरथरते...

मनी जागा एक जोगी त्याचे आभाळ फाटके
त्याचा दिशांचा पिंजरा त्याच्या झोळीत चटके
भिजलेली माती त्याचे हललेले मूळ
त्याचे क्षितिजाचे कूळ त्या चालवते...

सांज अबोला अबोला सांज कल्लॊळ कल्लॊळ
सांज जोगीण विरागी सांज साजीरी वेल्हाळ
सांजेवर फूल गंध मौनाचा हवेत
दूर लागले गावात दीप फरफरते...

                                                         
                                                                    ~ संदीप खरे  

                                                      

Friday, February 10, 2012

संध्याकाळ ...



संध्याकाळ ...
दाटलेलं आभाळ
मोर पिसारा फुलवायला
मन भरून नाचायला
पावसात चिंब व्हायला पिसारा फुलवून तयार
... तितक्यात तिच्यावर हलकेच सूर्यकिरण ढगांमधून वाट काढून पडतात
आधीच तिचे डोळे पावसासाठी अधीर आता आणखीनच चमकतात
ढगांकडे पावसाचा आनंद व्यक्त करायला विजा आहेत गडगडाट आहे
मोराकडे त्याचं पिसारा आहे
पण तिच्याकडे...
तिच्याकडे तिच सुंदर मोहक लाजणार हसू आहे
फरक फक्त व्यक्त करण्यामध्ये आहे.


Wednesday, February 8, 2012

अशी पाखरे


अशी पाखरे येती ;आणिक स्मृति ठेवुनी जाती
 दोन दिसांची रंगतसंगत; दोन दिसांची नाती

चंद्र कोवळा, पहिला वहिला; झाडामागे उभा राहिला
 जरा लाजुनि, जाय उजळुनी; काळोखाच्या राती

फुलून येता फुल बोलले; मी मरणावर हृदय तोलले
 नव्हते नंतर, परी निरंतर; गंधित झाली माती

हात एक तो हळु थरथरला; पाठीवर मायेने फिरला
 देवघरातिल समईमधुनी; अजून जळती वाती

कुठे कुणाच्या घडल्या भेटी; गीत एक मोहरले ओठी
 त्या जुळल्या हृदयांची गाथा; सूर अजुनही गाती 


  - मंगेश पाडगावकर   

अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी


अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

इथे सुरु होण्याआधी, संपते कहाणी
साक्षीला केवळ उरते, डोळ्यांतील पाणी
जखम उरी होते ज्यांच्या, तेच गीत गाती
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

सर्व बंध तोडूनी जेव्हा नदी धुंद धावे
मीलन वा मरण पुढे, हे तिला नसे ठावे
एकदाच आभाळाला अशी भिडे माती
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

गंध दूर ज्याचा, आणिक जवळ मात्र काटे
असे फुल प्रीती म्हणजे कधी हाय वाटे
तरी गंध धुंडीत धावे जीव तुझ्यासाठी
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

आर्त गीत आले जर हे कधी तुझ्या कानी
गूज अंतरीचे कथिले तुला ह्या स्वरांनी
डोळ्यांतून माझ्यासाठी लाव दोन ज्योती
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती


  - मंगेश पाडगावकर   

जाहल्या काही चुका


जाहल्या काही चुका अन्‌ सूर काही राहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

चांदण्यांच्या मोहराने रात्र केव्हा दाटली
काजळी काळ्या ढगांनी हाक केव्हा घातली
मी स्वरांच्या लोचनांनी विश्व सारे पाहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

सौख्य माझे, दु:ख माझे, सर्व माझ्या भावना
मोर स्वप्नांचे निळे अन्‌ विंधणाऱ्या वेदना
मी असे गीतांतुनी सर्वस्व माझे वाहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

संपता पूजा स्वरांची हात तू देशील का ?
दाटुनी काळोख येता तू घरी नेशील का ?
पूर्णतेसाठीच या मी सर्व काही साहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

  - मंगेश पाडगावकर   

धुके दाटलेले उदास उदास


धुके दाटलेले उदास उदास
मला वेढिती हे तुझे सर्व भास

उभी मूक झाडे, विरागी किनारा
झुरे अंतरी अन्‌ फिरे आर्त वारा
कुणीही न येथे दिसे आसपास
धुके दाटलेले उदास उदास

कुठे चालल्या या दिशाहीन वाटा ?
कुणा शोधिती या उदासीन लाटा ?
दिशांतून दाटे तुझा एक ध्यास
धुके दाटलेले उदास उदास

क्षणी भास होतो तुझे सूर येती
जिवा भारुनी हे असे दूर नेती
स्मृती सोबतीला असा हा प्रवास
धुके दाटलेले उदास उदास

  - मंगेश पाडगावकर   

जेव्हा तुझ्या बटांना


जेव्हा तुझ्या बटांना उधळी मुजोर वारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

आभाळ भाळ होते, होती बटा ही पक्षी
ओढून जीव घेते, पदरावरील नक्षी
लाटांस अंतरीच्या नाही मुळी निवारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

डोळे मिटून घेतो, छळ हा तरी चुकेना
ही वेल चांदण्यांची, ओठांवरी झुकेना
देशील का कधी तू थोडा तरी इशारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

नशिबास हा फुलांचा का सांग वास येतो
हासून पाहिल्याचा नुसताच भास होतो
केव्हा तुझ्या खुषीचा उगवेल सांग तारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

  - मंगेश पाडगावकर   

लाजून हासणे अन्‌


लाजून हासणे अन्‌ हासून ते पहाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

डोळ्यांस पापण्यांचा का सांग भार व्हावा ?
मिटताच पापण्या अन्‌ का चंद्रही दिसावा ?
हे प्रश्न जीवघेणे हरती जिथे शहाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

हाती धनुष्य ज्याच्या त्याला कसे कळावे ?
हृदयात बाण ज्याच्या त्यालाच दुःख ठावे !
तिरपा कटाक्ष भोळा, आम्ही इथे दिवाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

जाता समोरुनी तू उगवे टपोर तारा
देशातुनी फुलांच्या आणी सुगंध वारा
रात्रीस चांदण्याचे सुचते सुरेल गाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

- मंगेश पाडगावकर 

जेव्हा तुझ्या बटांना


जेव्हा तुझ्या बटांना उधळी मुजोर वारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

आभाळ भाळ होते, होती बटा ही पक्षी
ओढून जीव घेते, पदरावरील नक्षी
लाटांस अंतरीच्या नाही मुळी निवारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

डोळे मिटून घेतो, छळ हा तरी चुकेना
ही वेल चांदण्यांची, ओठांवरी झुकेना
देशील का कधी तू थोडा तरी इशारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

नशिबास हा फुलांचा का सांग वास येतो
हासून पाहिल्याचा नुसताच भास होतो
केव्हा तुझ्या खुषीचा उगवेल सांग तारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

  -मंगेश पाडगावकर   

शब्दावाचुन कळले सारे


शब्दावाचुन कळले सारे शब्दांच्या पलिकडले
प्रथम तुला पाहियले आणिक घडू नये ते घडले

अर्थ नवा गीतास मिळाला
छंद नवा अन्‌ ताल निराळा
त्या दिवशी का प्रथमच माझे सूर सांग अवघडले ?
...... घडू नये ते घडले ... शब्दांच्या पलिकडले

होय म्हणालिस नकोनकोतुन
तूच व्यक्त झालीस स्वरातुन
नसता कारण व्याकुळ होऊन उगिच हृदय धडधडले
...... घडू नये ते घडले ... शब्दांच्या पलिकडले

आठवते पुनवेच्या रात्री
लक्ष दीप विरघळले गात्री
मिठीत तुझिया या विश्वाचे रहस्य मज उलगडले
...... घडू नये ते घडले ... शब्दांच्या पलिकडले


  -मंगेश पाडगावकर   

धरिला वृथा छंद



धरिला वृथा छंद
नव्हतेच जर फूल, कोठून मकरंद?

जरि जीव हो श्रांत
नाही तृषा शांत
जलशून्य आभास शोधित मृग अंध

झाले तुझे भास
मी रोधिले श्वास
माझीच मज आस घाली असा बंध

पथ सर्व वैराण
पायी नुरे त्राण
माझेच घर आज झाले मला बंद

  -मंगेश पाडगावकर   

डोळ्यांत सांजवेळी


डोळ्यांत सांजवेळी आणू नकोस पाणी
त्या दूरच्या दिव्यांना सांगू नको कहाणी

कामांत गुंतलेले असतील हात दोन्ही
तेव्हा नको म्हणू तू माझी उदास गाणी

वाटेवरी खुणेच्या शोधू नको फुले ती
ना ठेविते फुलांची माती इथे निशाणी

सौदा इथे सुखाचा पटवून चोख घ्यावा
व्यवहार सांगती हा, ही माणसे शहाणी

कळणार हाय नाही दुनिया तुला मला ही
मी पापण्यांत माझ्या ही झाकिली विराणी


  - मंगेश पाडगावकर   

भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी


भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

काजळी रात्रीस होसी तूच तारा
वादळी नौकेस होसी तू किनारा
मी तशी आले तुझ्या ही आज दारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

भाबडी दासी जनी गाताच गाणी
दाटुनी आले तुझ्या डोळ्यांत पाणी
भक्तिचा वेडा असा तू चक्रधारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

शापिलेली ती अहिल्या मुक्त केली
आणि कुब्जा स्पर्श होता दिव्य झाली
वैभवाचा साज नाही, मी भिकारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

अंतरीची हाक वेडी घालते रे
वाट काट्यांची अशी मी चालते रे
जाणिसी माझी व्यथा ही तूच सारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी


- मंगेश पाडगावकर

भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी

भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

काजळी रात्रीस होसी तूच तारा
वादळी नौकेस होसी तू किनारा
मी तशी आले तुझ्या ही आज दारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

भाबडी दासी जनी गाताच गाणी
दाटुनी आले तुझ्या डोळ्यांत पाणी
भक्तिचा वेडा असा तू चक्रधारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

शापिलेली ती अहिल्या मुक्त केली
आणि कुब्जा स्पर्श होता दिव्य झाली
वैभवाचा साज नाही, मी भिकारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

अंतरीची हाक वेडी घालते रे
वाट काट्यांची अशी मी चालते रे
जाणिसी माझी व्यथा ही तूच सारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

जेव्हा तिची नि माझी



जेव्हा तिची नि माझी चोरून भेट झाली
झाली फुले कळ्यांची, झाडे भरास आली

दूरातल्या दिव्यांचे मणिहार मांडलेले
पाण्यात चांदण्यांचे आभाळ सांडलेले
कैफात काजव्यांची अन्‌ पालखी निघाली

केसांतल्या जुईचा तिमिरास गंध होता
श्वासातल्या लयीचा आवेग अंध होता
वेड्या समर्पणाची वेडी मिठी मिळाली

नव्हतेच शब्द तेव्हा, मौनात अर्थ सारे
स्पर्शात चंद्र होता, स्पर्शात लाख तारे
ओथंबला फुलांनी अवकाश भोवताली

 
-मंगेश पाडगावकर   

Friday, February 3, 2012

सागरा, प्राण तळमळला

ने मजसी ने परत मातृभूमीला । सागरा, प्राण तळमळला
भूमातेच्या चरणतला तुज धूतां । मी नित्य पाहिला होता
मज वदलासी अन्य देशिं चल जाऊ । सृष्टिची विविधता पाहू
तइं जननी-हृद् विरहशंकितहि झालें । परि तुवां वचन तिज दिधलें
मार्गज्ञ स्वयें मीच पृष्टि वाहीन । त्वरित या परत आणीन
विश्वसलो या तव वचनी । मी
जगदनुभव-योगे बनुनी । मी
तव अधिक शक्त उध्दरणी । मी
येइन त्वरें कथुन सोडिलें तिजला । सागरा, प्राण तळमळला
शुक पंजरिं वा हरिण शिरावा पाशीं । ही फसगत झाली तैशी
भूविरह कसा सतत साहु यापुढती । दशदिशा तमोमय होती
गुण-सुमनें मी वेचियली ह्या भावें । कीं तिने सुगंधा घ्यावें
जरि उध्दरणी व्यय न तिच्या हो साचा । हा व्यर्थ भार विद्येचा
ती आम्रवृक्षवत्सलता । रे
नवकुसुमयुता त्या सुलता । रे
तो बाल गुलाबही आता । रे
फुलबाग मला हाय पारखा झाला । सागरा, प्राण तळमळला
नभि नक्षत्रें बहुत एक परि प्यारा । मज भरतभूमिचा तारा
प्रासाद इथे भव्य परी मज भारी । आईची झोपडी प्यारी
तिजवीण नको राज्य, मज प्रिय साचा । वनवास तिच्या जरि वनिंच्या
भुलविणें व्यर्थं हें आता । रे
बहु जिवलग गमतें चित्ता । रे
तुज सरित्पते । जी सरिता । रे
तद्विरहाची शपथ घालितो तुजला । सागरा, प्राण तळमळला
या फेन-मिषें हससि निर्दया कैसा । का वचन भंगिसी ऐसा
त्वत्स्वामित्वा सांप्रत जी मिरवीते । भिउनि का आंग्लभूमीतें
मन्मातेला अबल म्हणुनि फसवीसी । मज विवासनातें देशी
तरि आंग्लभूमी-भयभीता । रे
अबला न माझिही माता । रे
कथिल हें अगस्तिस आता । रे
जो आचमनी एक पळीं तुज प्याला । सागरा, प्राण तळमळला

गीत : स्वातंत्र्यवीर सावरकर
संगीत : पं. हॄदयनाथ मंगेशकर
स्वर : मंगेशकर बंधू – भगिनी

आसवांचे जरी हसे झाले!

जगाची झोकुनी दुःखे सुखाशी भांडतो आम्ही

जगाची झोकुनी दुःखे सुखाशी भांडतो आम्ही स्वतःच्या झाकुनी भेगा मनुष्ये सांधतो आम्ही फुकाचे काय शब्दांना मिळे दिव्यत्व सत्याचे घराची राखरांगोळी कपाळी लावतो आम्ही तुरुंगातील स्वप्नांची अम्ही धुंडाळितो स्वप्ने वधस्तंभासवे दाही दिशांना हिंडतो आम्ही कुण्याही चंद्रभागेचा किनारा प्यार आम्हाला तिथे नाचे विठू झेंडा जिथे हा रोवतो आम्ही दिले प्रत्येक वस्तीला अम्ही आकाश सोनेरी जिथे जातो तिथे हाका उषेच्या वाटतो आम्ही जरी या वर्तमानाला कळे ना आमुची भाषा विजा घेऊन येणाऱ्या पिढ्यांशी बोलतो आम्ही…


-सुरेश भट

हे तुझे अशा वेळी लाजणे

हे तुझे अशा वेळी लाजणे बरे नाही चेहरा गुलाबाने झाकणे बरे नाही जे तुला दिले होते तेच ओठ दे माझे मागचे जुने देणे टाळणे बरे नाही ऐक तू ज़रा माझे…सोड मोह स्वप्नांचा आजकाल स्वप्नांचे वागणे बरे नाही जाहली न कोणाची सांग राखरांगोळी ? आपुलीच रांगोळी काढ़णे बरे नाही आज मोकळे बोलू ! आज मोकळे होऊ ! जीव एकमेकांचा जाळणे बरे नाही कालचा तुझा माझा चंद्र वेगळा होता… हे उन्हात आलेले चांदणे बरे नाही मैफिलीत या माझ्या पहातेस का खाली ? हाय, लाजणारयाने जागणे बरे नाही…


चेह~याची गर्दी

आगगाडीच्या फलाटावर शेकडो पायांची , बिन चेह~याची गर्दी; गलका असंबद्ध आवाजांचा धावपळ, रेटारेटी संवेदना शुन्य……. आणि ते लहान मुल केविलवाणे, त्याची आई हरवलेली आंधळ्या गर्दीत, ओक्साबोक्शी रडणारे, असंबद्ध आवाजांच्या पुरात बुडणारे….. हळवा होतो माझा जीव, मी जातो त्याच्या जवळ, मला दिसतो त्याचा चेहरा; आणि मला आश्चर्याचा धक्काच बसतो: तो चेहरा माझाच असतो!


उभे भवती प्रासाद गगनभेदी पथी लोकांची होय दाट गर्दी

उभे भवती प्रासाद गगनभेदी पथी लोकांची होय दाट गर्दी प्रभादिपांची फ़ुले अंतराळी दौलतीची नित चालते दिवाळी कोप-याशी गुणगुणत अन् अभंग उभा केव्हाचा एक तो अपंग भोवतीचा अंधार जो निमाला ह्रदयी त्याच्या जणु जात आश्रयाला जीभ झालेली ओरडूनी शोश चार दिवसांचा त्यात ही उपास नयन थिजले थरथरती हात पाय रुप दैन्याचे उभे मुर्त काय ? कीव यावी पण तयाची कुणाला जात उपहासुनी पसरल्या कराला तोची येइ कुणी परतूनी मजुर बघूनी दीना त्या उभारुनी ऊर म्हणे राहीन दीन एक मी उपाशी परि लाभु दे दोन घास त्यासी खिसा ओतुनी त्या मुक्या ओन्जळीत चालू लागे तो दिनबंधू वाट आणी धनिकांची वाहने पथात जात होती ती आपुल्या मदात

हजार जिव्हा तुझ्या गर्जु द

हजार जिव्हा तुझ्या गर्जु दे, प्रतिध्वनीने त्या समुद्रा, डळमळु दे तारे विराट वादळ हेलकावु दे पर्वत पाण्याचे ढळु दे दिशाकोन सारे ताम्रसुरा प्राशुन मातु दे दैत्य नभामधले, दडु द्या पाताळी सविता आणि तयांची अधिराणी ही दुभंग धरणीला, कराया पाजळु दे पलिता की स्वर्गातून कोसळलेला, सूड समाधान मिळाया प्रमत्त सैतान जमवुनि मेळा वेताळांचा या दर्यावरती करी हे तांडव थैमान पदच्युता, तव भीषण नर्तन असेच चालु दे फुटु दे नभ माथ्यावरती आणि तुटु दे अखंड उल्का वर्षावत अग्नी नाविका ना कुठली भीती सहकाऱ्यांनो, का ही खंत जन्म खलाशांचा झुंजण्या अखंड संग्राम नक्षत्रांपरी असीम नीलामध्ये संचरावे, दिशांचे आम्हांला धाम काय सागरी तारु लोटले परताया मागे, असे का हा आपुला बाणा त्याहुन घेऊ जळी समाधी सुखे कशासाठी, जपावे पराभूत प्राणा? कोट्यवधी जगतात जीवाणू, जगती अन् मरती जशी ती गवताची पाती नाविक आम्ही परंतु फिरतो सात नभांखाली निर्मितो नव क्षितिजे पुढती मार्ग आमुचा रोधू न शकती ना धन ना दारा घराची वा वीतभर कारा मानवतेचे निशाण मिरवू महासागरात, जिंकुनी खंड खंड सारा चला उभारा शुभ्र शिडे ती गर्वाने वरती, कथा या खुळ्या सागराला “अनंत अमुची ध्येयासक्ती अनंत अन् आशा किनारा तुला पामराला!”


रक्ताचे नच ओघळ सुकले अजुनि क्रुसावरचे विरले ना ध्वनि तुझ्या प्रेषिता, अजुनी शब्दांचे मंगल तव गीतांचा होतो मंदिरात घोष- “प्रेम, शांती अन् क्षमा यामधे वसतो परमेश !” आणि आज हे तुझ्या पताका ज्यांच्या हातात निःशस्त्रांच्या रक्तामांसामधे नाहतात मर्दांच्या बंदुका उडाल्या मुलाबायकात जगजेत्यांच्या प्रराक्रमाची स्फूर्तिप्रद रीत ! पाचोळ्यापरि पडली पाहुन प्रेतांची रास नयन झाकले असशील देवा, तूं अपुले खास; असेल ही वा सैतानाची प्रभूवरी मात एक जखम अन् नवीन येशू, तुझ्या काळजांत !

- कुसुमाग्रज

हिमलाट पहांटे पहा जगावर आली !


केव्हातरी मिटण्यासाठीच

वाट केव्हा वैरीण झाली तरीझाडे प्रेमळ होती लाल जांभळे भेटून गेली साथीत उरली निळी नाती काळोखाच्या गुहेतदेखील धडपडणारे किरण होते पेटविलेल्या दीपालींना वादळवारयात मरण होते असणे आता असत असत नसण्यापाशी अडले आहे जिव्हाळ्याच्या चिता पेटवीत बरेच चालणे घडले आहे माथ्यावरचा आभाळबाबा सवाल आता पुसत नाही पृथ्वी झाली पावलापुरती अल्याड पल्याड दिसत नाही  





– कुसुमाग्रज

Wednesday, February 1, 2012

तू रक्षियले देशाला

तू रक्षियले देशाला
न्यायनीती आदर्शाला
तू जगविले धर्माला ||

दुष्ट आक्रमक लोळविले
सज्जनांस तू वाचविले
राज्य आपुले स्थापियले ||

जातपात तुज मान्य नसे
प्रांतभेद तुज ठाव नसे
सर्वधर्म समभाव असे ||

देशाच्या एकत्वाचे
ध्येयपूर्तता करण्याचे
राज्य हिंदवी मोलाचे ||

महापराक्रमी तूच खरा
राजनीती चाणक्य खरा
त्यागाचा आदर्श खरा ||

तू प्रेरक नवतरुणांचा
तू प्रतिक चारित्र्याचा
राष्ट्रपुरुष या देशाचा ||

शिवरायाचा जयजयकार
जिजाऊचा जयजयकार
भारताभूचा जयजयकार ||

जय भवानी जय शिवराय

Wednesday, February 15, 2012

नामंजूर!













जपत किनारा शीड सोडणे — नामंजूर!
 अन वार्याची वाट पहाणे — नामंजूर!
 मी ठरवावी दिशा वाहत्या पाण्याची
 येईल त्या लाटेवर डुलणे — नामंजूर!

मला ऋतुंची साथ नको अन् कौल नको
 मला कोठल्या शुभशकुनांची झूल नको
 मुहुर्त माझा तोच ज्याक्षणी हो इच्छा
 वेळ पाहुनि खेळ मांडणे — नामंजूर!

माझ्याहाती विनाश माझा! कारण मी!
 मोहासाठी देह ठेवतो तारण मी!
 सुंदरतेवर होवो जगणे चक्काचूर
 मज अब्रूचे थिटे बहाणे — नामंजूर!

रुसवे — फ़ुगवे … भांडणतंटे … लाख कळा
 आपला — तुपला हिशेब आहे हा सगळा
 रोख पावती इथेच द्यावी अन् घ्यावी
 गगनाशी नेणे गार्हाणे — नामंजूर!

नीती, तत्वे … फ़सवी गणिते! दूर बरी!
 रक्तातील आदिम जिण्याची ओढ खरी!
 जगण्यासाठी रक्त वहाणे मज समजे,
 पण रक्ताचा गर्व वाहणे — नामंजूर!


संदीप खरे व सलील कुलकर्णी

तुझ्यामाझ्यासवे कधी गायचा पाऊसही












तुझ्यामाझ्यासवे कधी गायचा पाऊसही
 तुला बोलावता पोचायचा पाऊसही

पडे ना पापणी पाहून ओलेती तुला
 कसा होता नि नव्हता व्हायचा पाऊसही

तुला मी थांब म्हणताना तुला अडवायला
 कसा वेळीच तेव्हा यायचा पाऊसही

मला पाहून ओला विरघळे रूसवा तुझा
 कशा युक्त्या मला शिकवायचा पाऊसही

कशी भर पावसातही आग माझी व्हायची
 तुला जेव्हा असा बिलगायचा पाऊसही

आता शब्दांवरी या फक्त उरलेल्या खुणा
 कधी स्मरणे अशी ठेवायचा पाऊसही

संदीप खरे व सलील कुलकर्णी


कीतीक हळवे कीतीक सुंदर












कीतीक हळवे कीतीक सुंदर
 कीती शहाणे आपले अंतर
 त्याच जागी येऊन जाशी
 माझ्यासाठी माझ्या नंतर

अवचीत कधी सामोरे यावे
 आन् श्वासा नी थांबून जावे
 परस्परांना त्रास तरीही
 परस्परा वीन ना गत्यंतर

भेट जरी ना या जन्मातून
 ओळख ज़हाली इतकी आतून
 प्रश्न मला जो पडला नाही
 त्याचेही तुज सुचते उत्तर

मला सापडे तुजे तुझेपण
 तुला सापडे माझे मी पण
 तुला तोलुनी धरतो मी अन्
 तुही मजला सावर सावर


-संदीप खरे

कधी येतसे क्षुद्रता कस्पटाची

कधी येतसे क्षुद्रता कस्पटाची;
कधी वाढता वाढता व्योम व्यापी
 कधी धावतो विश्व चुंबावयाला
 कधी आपणाला स्वहस्तेच शापी
 कधी याचितो सत कधी स्वप्न याची
 कधी धावतो काळ टाकुन मागे
 कधी वर्षतो अमृताच्या सरी अन
 कधी मृत्युच्यी भाबडी भीक मागे
 कधी दैन्यवाणा, निराधर होई
 कधी गुढ, गंभीर, आत्मप्रकाशी
 कधी गर्जतो सागराच्या बळाने;
 कधी कापतो बोलता आपणाशी!
 कधी आपणा सर्व पिंडात शोधी;
 कधी पाहतो आत्मरुपात सारे;
 कधी मोजीतो आपणाला अनंते
 अणुरुप होती जिथे सुर्य, तारे
 टळेना अहंकार साध्या कृतीचा;
 गळेना महापुच्छ स्वार्थी स्मृतीचे;
 कधी घेतसे सोंग ते सत्य वाटे!
 कधी सत्य ते वाटते सोंग साचे!
 कधी संयमी, संशयात्मा, विरागी
 कधी आततायी, कधी मत्तकामी
 असा मी.. तसा मी.. कसा मी कळेना;
 स्वतःच्या घरी दुरचा पाहुणा मी!
                                                                      
                                                                                                                                   - विंदा करंदीकर

देणार्याने देत जावे















देणार्याने देत जावे;
 घेणार्याने घेत जावे.

हिरव्यापिवळ्या माळावरून
 हिरवीपिवळी शाल घ्यावी,
 सह्याद्रीच्या कड्याकडून
 छातीसाठी ढाल घ्यावी.

वेड्यापिशा ढगाकडून
 वेडेपिसे आकार घ्यावे;
 रक्तामधल्या प्रश्नांसाठी
 प्रुथ्वीकडून होकार घ्यावे.

उसळलेल्या दर्याकडून
 पिसाळलेली आयाळ घ्यावी;
 भरलेल्याश्या भीमेकडून
 तुकोबाची माळ घ्यावी

देणार्याने देत जावे;
 घेणार्याने घेत जावे;
 घेता घेता एक दिवस
 देणार्याचे हात घ्यावे !

                                                                                                       - विंदा करंदीकर

काळ्या मोत्यांपरी नेत्र हे
















काळ्या मोत्यांपरी नेत्र हे ! ओठ माणकांपरी !

 सुवर्ण ओतुन घडली काया ! कुंतल रेशीमसरी !

 संगमर्मरी पोट नितळसे ! घट मोहाचे वक्षी !

 अवघड वळणे घेवुन फिरली तारुण्याची नक्षी !!

 वळणावळणावरी चोरटे नेत्र पाजळून जागे

 आणि तनुवर मिरवित खजिना तुला फिरावे लागे

 असे दागिने जडले बाई मोलाचे तव देही

 जन्मभराची जोखीम झाली ! कुणा कल्पना नाही !!

                                                                                                            - संदीप खरे
















 रात्री बायको बरोबर गाडी वरुन घरी जाताना
 ती खोडकर आवाजात सांगू लागते
 आमच्याच घरच्या खाणाखूणा...
 ' हां.. आता इथून डावीकडे... आता सरळ..
 त्या मारुती पासून उजवीकडे वळा..
 थोडी पुढे घ्या अजुन... पांढर्‍या गेटपाशी थांबवा...
 हां... बास बास... इथेच... '
 आणि मग उतरत, पर्स काढत
 विचारते हसत हसत - ' हां... किती झाले ? '

 ८४ लक्ष तर झालेच की प्रीये !
 हा तरी शेवटचा की नव्या जन्मवर्तुळाचा हा प्रारंभ ... ठाउक नाही !
 गतजन्माचे आठवत नसेलही काही आपल्याला,
 पण तेंव्हाही असतील असेच तुझे जन्मप्रामाणिक हसरे क्षण
 आणि माझे अंतःस्थ उदासीन प्रश्न काही !!

 आता पर्स काढलीच आहेस तर ठेव हातावर
 एखादी साखरहळवी टॉफी...
 गोड चविने सरु दे अजुन एक रात्र...
 अंधारातच चढायचा आहे एक एक जिना...
 हातात हात तेवढा राहू दे फक्त....

                                                                             
                                                                       -संदीप खरे
रात्री बायको बरोबर गाडी वरुन घरी जाताना
ती खोडकर आवाजात सांगू लागते
आमच्याच घरच्या खाणाखूणा...
' हां.. आता इथून डावीकडे... आता सरळ..
त्या मारुती पासून उजवीकडे वळा..
थोडी पुढे घ्या अजुन... पांढर्‍या गेटपाशी थांबवा...
हां... बास बास... इथेच... '
आणि मग उतरत, पर्स काढत
विचारते हसत हसत - ' हां... किती झाले ? '

८४ लक्ष तर झालेच की प्रीये !
हा तरी शेवटचा की नव्या जन्मवर्तुळाचा हा प्रारंभ ... ठाउक नाही !
गतजन्माचे आठवत नसेलही काही आपल्याला,
पण तेंव्हाही असतील असेच तुझे जन्मप्रामाणिक हसरे क्षण
आणि माझे अंतःस्थ उदासीन प्रश्न काही !!

आता पर्स काढलीच आहेस तर ठेव हातावर
एखादी साखरहळवी टॉफी...
गोड चविने सरु दे अजुन एक रात्र...
अंधारातच चढायचा आहे एक एक जिना...
हातात हात तेवढा राहू दे फक्त....

-संदीप खरे

तो प्रवास कसला होत

तो प्रवास कसला होता, मी स्वत:स पुसुनी थकलो
तू प्रारंभच ना केला; अन मी अर्ध्यातुन वळलो !

तुजवरी लावला जिव... हे मुळात चुकले माझे
मी पाउस हुडकायाला ग्रिष्माच्या गावा शिरलो !

कधी जनातुनी... कधी विजनी.. कधी नयनी.. मनात अंति !
कधी तुला शोधण्यासाठी बघ कुठवर वनवन फिरलो...

दिनरात धाडली तुजला मी निमंत्रणे कवितांची
पण खरेच आलीस तेव्हा शब्दांच्या मागे दडलो

मेंदिभरल्या हाताने सनईचे वेचीत सुर
तू सुखात रडलीस तेव्हा मी उदास होउन हसलो...

-संदीप खरे

Tuesday, February 14, 2012

क्षितिजाच्या पार -












क्षितिजाच्या पार वेड्‌या संध्येचे घरटे
वेड्‌या संध्येच्या अंगणी रात थरथरते
कुणी जा दूर तशी मनी हूरहूर
रात ओलावत सूर वात मालवते...

आता बोलायाला कोण संगे चालायाला कोण
कोण टाकेल जीवाचे ओवाळून लिंबलोण
पायरीला ठसे दार खुले छत पिसे
कुण्या उडल्या राव्याचे गीत घर भरते...

आता विझवेल दिवा सांज कापऱ्या हातांनी
आणि आभाळाचे गूज चंद्र सांगेल खुणांनी
पडतील कुणी पुन्हा भरतील डोळे
पुन्हा पुसतील पाणी हात थरथरते...

मनी जागा एक जोगी त्याचे आभाळ फाटके
त्याचा दिशांचा पिंजरा त्याच्या झोळीत चटके
भिजलेली माती त्याचे हललेले मूळ
त्याचे क्षितिजाचे कूळ त्या चालवते...

सांज अबोला अबोला सांज कल्लॊळ कल्लॊळ
सांज जोगीण विरागी सांज साजीरी वेल्हाळ
सांजेवर फूल गंध मौनाचा हवेत
दूर लागले गावात दीप फरफरते...

                                                         
                                                                    ~ संदीप खरे  

                                                      

Friday, February 10, 2012

संध्याकाळ ...



संध्याकाळ ...
दाटलेलं आभाळ
मोर पिसारा फुलवायला
मन भरून नाचायला
पावसात चिंब व्हायला पिसारा फुलवून तयार
... तितक्यात तिच्यावर हलकेच सूर्यकिरण ढगांमधून वाट काढून पडतात
आधीच तिचे डोळे पावसासाठी अधीर आता आणखीनच चमकतात
ढगांकडे पावसाचा आनंद व्यक्त करायला विजा आहेत गडगडाट आहे
मोराकडे त्याचं पिसारा आहे
पण तिच्याकडे...
तिच्याकडे तिच सुंदर मोहक लाजणार हसू आहे
फरक फक्त व्यक्त करण्यामध्ये आहे.


Wednesday, February 8, 2012

अशी पाखरे


अशी पाखरे येती ;आणिक स्मृति ठेवुनी जाती
 दोन दिसांची रंगतसंगत; दोन दिसांची नाती

चंद्र कोवळा, पहिला वहिला; झाडामागे उभा राहिला
 जरा लाजुनि, जाय उजळुनी; काळोखाच्या राती

फुलून येता फुल बोलले; मी मरणावर हृदय तोलले
 नव्हते नंतर, परी निरंतर; गंधित झाली माती

हात एक तो हळु थरथरला; पाठीवर मायेने फिरला
 देवघरातिल समईमधुनी; अजून जळती वाती

कुठे कुणाच्या घडल्या भेटी; गीत एक मोहरले ओठी
 त्या जुळल्या हृदयांची गाथा; सूर अजुनही गाती 


  - मंगेश पाडगावकर   

अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी


अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

इथे सुरु होण्याआधी, संपते कहाणी
साक्षीला केवळ उरते, डोळ्यांतील पाणी
जखम उरी होते ज्यांच्या, तेच गीत गाती
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

सर्व बंध तोडूनी जेव्हा नदी धुंद धावे
मीलन वा मरण पुढे, हे तिला नसे ठावे
एकदाच आभाळाला अशी भिडे माती
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

गंध दूर ज्याचा, आणिक जवळ मात्र काटे
असे फुल प्रीती म्हणजे कधी हाय वाटे
तरी गंध धुंडीत धावे जीव तुझ्यासाठी
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

आर्त गीत आले जर हे कधी तुझ्या कानी
गूज अंतरीचे कथिले तुला ह्या स्वरांनी
डोळ्यांतून माझ्यासाठी लाव दोन ज्योती
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती


  - मंगेश पाडगावकर   

जाहल्या काही चुका


जाहल्या काही चुका अन्‌ सूर काही राहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

चांदण्यांच्या मोहराने रात्र केव्हा दाटली
काजळी काळ्या ढगांनी हाक केव्हा घातली
मी स्वरांच्या लोचनांनी विश्व सारे पाहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

सौख्य माझे, दु:ख माझे, सर्व माझ्या भावना
मोर स्वप्नांचे निळे अन्‌ विंधणाऱ्या वेदना
मी असे गीतांतुनी सर्वस्व माझे वाहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

संपता पूजा स्वरांची हात तू देशील का ?
दाटुनी काळोख येता तू घरी नेशील का ?
पूर्णतेसाठीच या मी सर्व काही साहिले
तू दिलेले गीत माझे आवडीने गायिले

  - मंगेश पाडगावकर   

धुके दाटलेले उदास उदास


धुके दाटलेले उदास उदास
मला वेढिती हे तुझे सर्व भास

उभी मूक झाडे, विरागी किनारा
झुरे अंतरी अन्‌ फिरे आर्त वारा
कुणीही न येथे दिसे आसपास
धुके दाटलेले उदास उदास

कुठे चालल्या या दिशाहीन वाटा ?
कुणा शोधिती या उदासीन लाटा ?
दिशांतून दाटे तुझा एक ध्यास
धुके दाटलेले उदास उदास

क्षणी भास होतो तुझे सूर येती
जिवा भारुनी हे असे दूर नेती
स्मृती सोबतीला असा हा प्रवास
धुके दाटलेले उदास उदास

  - मंगेश पाडगावकर   

जेव्हा तुझ्या बटांना


जेव्हा तुझ्या बटांना उधळी मुजोर वारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

आभाळ भाळ होते, होती बटा ही पक्षी
ओढून जीव घेते, पदरावरील नक्षी
लाटांस अंतरीच्या नाही मुळी निवारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

डोळे मिटून घेतो, छळ हा तरी चुकेना
ही वेल चांदण्यांची, ओठांवरी झुकेना
देशील का कधी तू थोडा तरी इशारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

नशिबास हा फुलांचा का सांग वास येतो
हासून पाहिल्याचा नुसताच भास होतो
केव्हा तुझ्या खुषीचा उगवेल सांग तारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

  - मंगेश पाडगावकर   

लाजून हासणे अन्‌


लाजून हासणे अन्‌ हासून ते पहाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

डोळ्यांस पापण्यांचा का सांग भार व्हावा ?
मिटताच पापण्या अन्‌ का चंद्रही दिसावा ?
हे प्रश्न जीवघेणे हरती जिथे शहाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

हाती धनुष्य ज्याच्या त्याला कसे कळावे ?
हृदयात बाण ज्याच्या त्यालाच दुःख ठावे !
तिरपा कटाक्ष भोळा, आम्ही इथे दिवाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

जाता समोरुनी तू उगवे टपोर तारा
देशातुनी फुलांच्या आणी सुगंध वारा
रात्रीस चांदण्याचे सुचते सुरेल गाणे
मी ओळखून आहे सारे तुझे बहाणे

- मंगेश पाडगावकर 

जेव्हा तुझ्या बटांना


जेव्हा तुझ्या बटांना उधळी मुजोर वारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

आभाळ भाळ होते, होती बटा ही पक्षी
ओढून जीव घेते, पदरावरील नक्षी
लाटांस अंतरीच्या नाही मुळी निवारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

डोळे मिटून घेतो, छळ हा तरी चुकेना
ही वेल चांदण्यांची, ओठांवरी झुकेना
देशील का कधी तू थोडा तरी इशारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

नशिबास हा फुलांचा का सांग वास येतो
हासून पाहिल्याचा नुसताच भास होतो
केव्हा तुझ्या खुषीचा उगवेल सांग तारा
माझा न राहतो मी हरवून हा किनारा

  -मंगेश पाडगावकर   

शब्दावाचुन कळले सारे


शब्दावाचुन कळले सारे शब्दांच्या पलिकडले
प्रथम तुला पाहियले आणिक घडू नये ते घडले

अर्थ नवा गीतास मिळाला
छंद नवा अन्‌ ताल निराळा
त्या दिवशी का प्रथमच माझे सूर सांग अवघडले ?
...... घडू नये ते घडले ... शब्दांच्या पलिकडले

होय म्हणालिस नकोनकोतुन
तूच व्यक्त झालीस स्वरातुन
नसता कारण व्याकुळ होऊन उगिच हृदय धडधडले
...... घडू नये ते घडले ... शब्दांच्या पलिकडले

आठवते पुनवेच्या रात्री
लक्ष दीप विरघळले गात्री
मिठीत तुझिया या विश्वाचे रहस्य मज उलगडले
...... घडू नये ते घडले ... शब्दांच्या पलिकडले


  -मंगेश पाडगावकर   

धरिला वृथा छंद



धरिला वृथा छंद
नव्हतेच जर फूल, कोठून मकरंद?

जरि जीव हो श्रांत
नाही तृषा शांत
जलशून्य आभास शोधित मृग अंध

झाले तुझे भास
मी रोधिले श्वास
माझीच मज आस घाली असा बंध

पथ सर्व वैराण
पायी नुरे त्राण
माझेच घर आज झाले मला बंद

  -मंगेश पाडगावकर   

डोळ्यांत सांजवेळी


डोळ्यांत सांजवेळी आणू नकोस पाणी
त्या दूरच्या दिव्यांना सांगू नको कहाणी

कामांत गुंतलेले असतील हात दोन्ही
तेव्हा नको म्हणू तू माझी उदास गाणी

वाटेवरी खुणेच्या शोधू नको फुले ती
ना ठेविते फुलांची माती इथे निशाणी

सौदा इथे सुखाचा पटवून चोख घ्यावा
व्यवहार सांगती हा, ही माणसे शहाणी

कळणार हाय नाही दुनिया तुला मला ही
मी पापण्यांत माझ्या ही झाकिली विराणी


  - मंगेश पाडगावकर   

भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी


भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

काजळी रात्रीस होसी तूच तारा
वादळी नौकेस होसी तू किनारा
मी तशी आले तुझ्या ही आज दारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

भाबडी दासी जनी गाताच गाणी
दाटुनी आले तुझ्या डोळ्यांत पाणी
भक्तिचा वेडा असा तू चक्रधारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

शापिलेली ती अहिल्या मुक्त केली
आणि कुब्जा स्पर्श होता दिव्य झाली
वैभवाचा साज नाही, मी भिकारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

अंतरीची हाक वेडी घालते रे
वाट काट्यांची अशी मी चालते रे
जाणिसी माझी व्यथा ही तूच सारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी


- मंगेश पाडगावकर

भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी

भावभोळ्या भक्तिची ही एकतारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

काजळी रात्रीस होसी तूच तारा
वादळी नौकेस होसी तू किनारा
मी तशी आले तुझ्या ही आज दारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

भाबडी दासी जनी गाताच गाणी
दाटुनी आले तुझ्या डोळ्यांत पाणी
भक्तिचा वेडा असा तू चक्रधारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

शापिलेली ती अहिल्या मुक्त केली
आणि कुब्जा स्पर्श होता दिव्य झाली
वैभवाचा साज नाही, मी भिकारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

अंतरीची हाक वेडी घालते रे
वाट काट्यांची अशी मी चालते रे
जाणिसी माझी व्यथा ही तूच सारी
भावनांचा तू भुकेला रे मुरारी

जेव्हा तिची नि माझी



जेव्हा तिची नि माझी चोरून भेट झाली
झाली फुले कळ्यांची, झाडे भरास आली

दूरातल्या दिव्यांचे मणिहार मांडलेले
पाण्यात चांदण्यांचे आभाळ सांडलेले
कैफात काजव्यांची अन्‌ पालखी निघाली

केसांतल्या जुईचा तिमिरास गंध होता
श्वासातल्या लयीचा आवेग अंध होता
वेड्या समर्पणाची वेडी मिठी मिळाली

नव्हतेच शब्द तेव्हा, मौनात अर्थ सारे
स्पर्शात चंद्र होता, स्पर्शात लाख तारे
ओथंबला फुलांनी अवकाश भोवताली

 
-मंगेश पाडगावकर   

Friday, February 3, 2012

सागरा, प्राण तळमळला

ने मजसी ने परत मातृभूमीला । सागरा, प्राण तळमळला
भूमातेच्या चरणतला तुज धूतां । मी नित्य पाहिला होता
मज वदलासी अन्य देशिं चल जाऊ । सृष्टिची विविधता पाहू
तइं जननी-हृद् विरहशंकितहि झालें । परि तुवां वचन तिज दिधलें
मार्गज्ञ स्वयें मीच पृष्टि वाहीन । त्वरित या परत आणीन
विश्वसलो या तव वचनी । मी
जगदनुभव-योगे बनुनी । मी
तव अधिक शक्त उध्दरणी । मी
येइन त्वरें कथुन सोडिलें तिजला । सागरा, प्राण तळमळला
शुक पंजरिं वा हरिण शिरावा पाशीं । ही फसगत झाली तैशी
भूविरह कसा सतत साहु यापुढती । दशदिशा तमोमय होती
गुण-सुमनें मी वेचियली ह्या भावें । कीं तिने सुगंधा घ्यावें
जरि उध्दरणी व्यय न तिच्या हो साचा । हा व्यर्थ भार विद्येचा
ती आम्रवृक्षवत्सलता । रे
नवकुसुमयुता त्या सुलता । रे
तो बाल गुलाबही आता । रे
फुलबाग मला हाय पारखा झाला । सागरा, प्राण तळमळला
नभि नक्षत्रें बहुत एक परि प्यारा । मज भरतभूमिचा तारा
प्रासाद इथे भव्य परी मज भारी । आईची झोपडी प्यारी
तिजवीण नको राज्य, मज प्रिय साचा । वनवास तिच्या जरि वनिंच्या
भुलविणें व्यर्थं हें आता । रे
बहु जिवलग गमतें चित्ता । रे
तुज सरित्पते । जी सरिता । रे
तद्विरहाची शपथ घालितो तुजला । सागरा, प्राण तळमळला
या फेन-मिषें हससि निर्दया कैसा । का वचन भंगिसी ऐसा
त्वत्स्वामित्वा सांप्रत जी मिरवीते । भिउनि का आंग्लभूमीतें
मन्मातेला अबल म्हणुनि फसवीसी । मज विवासनातें देशी
तरि आंग्लभूमी-भयभीता । रे
अबला न माझिही माता । रे
कथिल हें अगस्तिस आता । रे
जो आचमनी एक पळीं तुज प्याला । सागरा, प्राण तळमळला

गीत : स्वातंत्र्यवीर सावरकर
संगीत : पं. हॄदयनाथ मंगेशकर
स्वर : मंगेशकर बंधू – भगिनी

आसवांचे जरी हसे झाले!

जगाची झोकुनी दुःखे सुखाशी भांडतो आम्ही

जगाची झोकुनी दुःखे सुखाशी भांडतो आम्ही स्वतःच्या झाकुनी भेगा मनुष्ये सांधतो आम्ही फुकाचे काय शब्दांना मिळे दिव्यत्व सत्याचे घराची राखरांगोळी कपाळी लावतो आम्ही तुरुंगातील स्वप्नांची अम्ही धुंडाळितो स्वप्ने वधस्तंभासवे दाही दिशांना हिंडतो आम्ही कुण्याही चंद्रभागेचा किनारा प्यार आम्हाला तिथे नाचे विठू झेंडा जिथे हा रोवतो आम्ही दिले प्रत्येक वस्तीला अम्ही आकाश सोनेरी जिथे जातो तिथे हाका उषेच्या वाटतो आम्ही जरी या वर्तमानाला कळे ना आमुची भाषा विजा घेऊन येणाऱ्या पिढ्यांशी बोलतो आम्ही…


-सुरेश भट

हे तुझे अशा वेळी लाजणे

हे तुझे अशा वेळी लाजणे बरे नाही चेहरा गुलाबाने झाकणे बरे नाही जे तुला दिले होते तेच ओठ दे माझे मागचे जुने देणे टाळणे बरे नाही ऐक तू ज़रा माझे…सोड मोह स्वप्नांचा आजकाल स्वप्नांचे वागणे बरे नाही जाहली न कोणाची सांग राखरांगोळी ? आपुलीच रांगोळी काढ़णे बरे नाही आज मोकळे बोलू ! आज मोकळे होऊ ! जीव एकमेकांचा जाळणे बरे नाही कालचा तुझा माझा चंद्र वेगळा होता… हे उन्हात आलेले चांदणे बरे नाही मैफिलीत या माझ्या पहातेस का खाली ? हाय, लाजणारयाने जागणे बरे नाही…


चेह~याची गर्दी

आगगाडीच्या फलाटावर शेकडो पायांची , बिन चेह~याची गर्दी; गलका असंबद्ध आवाजांचा धावपळ, रेटारेटी संवेदना शुन्य……. आणि ते लहान मुल केविलवाणे, त्याची आई हरवलेली आंधळ्या गर्दीत, ओक्साबोक्शी रडणारे, असंबद्ध आवाजांच्या पुरात बुडणारे….. हळवा होतो माझा जीव, मी जातो त्याच्या जवळ, मला दिसतो त्याचा चेहरा; आणि मला आश्चर्याचा धक्काच बसतो: तो चेहरा माझाच असतो!


उभे भवती प्रासाद गगनभेदी पथी लोकांची होय दाट गर्दी

उभे भवती प्रासाद गगनभेदी पथी लोकांची होय दाट गर्दी प्रभादिपांची फ़ुले अंतराळी दौलतीची नित चालते दिवाळी कोप-याशी गुणगुणत अन् अभंग उभा केव्हाचा एक तो अपंग भोवतीचा अंधार जो निमाला ह्रदयी त्याच्या जणु जात आश्रयाला जीभ झालेली ओरडूनी शोश चार दिवसांचा त्यात ही उपास नयन थिजले थरथरती हात पाय रुप दैन्याचे उभे मुर्त काय ? कीव यावी पण तयाची कुणाला जात उपहासुनी पसरल्या कराला तोची येइ कुणी परतूनी मजुर बघूनी दीना त्या उभारुनी ऊर म्हणे राहीन दीन एक मी उपाशी परि लाभु दे दोन घास त्यासी खिसा ओतुनी त्या मुक्या ओन्जळीत चालू लागे तो दिनबंधू वाट आणी धनिकांची वाहने पथात जात होती ती आपुल्या मदात

हजार जिव्हा तुझ्या गर्जु द

हजार जिव्हा तुझ्या गर्जु दे, प्रतिध्वनीने त्या समुद्रा, डळमळु दे तारे विराट वादळ हेलकावु दे पर्वत पाण्याचे ढळु दे दिशाकोन सारे ताम्रसुरा प्राशुन मातु दे दैत्य नभामधले, दडु द्या पाताळी सविता आणि तयांची अधिराणी ही दुभंग धरणीला, कराया पाजळु दे पलिता की स्वर्गातून कोसळलेला, सूड समाधान मिळाया प्रमत्त सैतान जमवुनि मेळा वेताळांचा या दर्यावरती करी हे तांडव थैमान पदच्युता, तव भीषण नर्तन असेच चालु दे फुटु दे नभ माथ्यावरती आणि तुटु दे अखंड उल्का वर्षावत अग्नी नाविका ना कुठली भीती सहकाऱ्यांनो, का ही खंत जन्म खलाशांचा झुंजण्या अखंड संग्राम नक्षत्रांपरी असीम नीलामध्ये संचरावे, दिशांचे आम्हांला धाम काय सागरी तारु लोटले परताया मागे, असे का हा आपुला बाणा त्याहुन घेऊ जळी समाधी सुखे कशासाठी, जपावे पराभूत प्राणा? कोट्यवधी जगतात जीवाणू, जगती अन् मरती जशी ती गवताची पाती नाविक आम्ही परंतु फिरतो सात नभांखाली निर्मितो नव क्षितिजे पुढती मार्ग आमुचा रोधू न शकती ना धन ना दारा घराची वा वीतभर कारा मानवतेचे निशाण मिरवू महासागरात, जिंकुनी खंड खंड सारा चला उभारा शुभ्र शिडे ती गर्वाने वरती, कथा या खुळ्या सागराला “अनंत अमुची ध्येयासक्ती अनंत अन् आशा किनारा तुला पामराला!”


रक्ताचे नच ओघळ सुकले अजुनि क्रुसावरचे विरले ना ध्वनि तुझ्या प्रेषिता, अजुनी शब्दांचे मंगल तव गीतांचा होतो मंदिरात घोष- “प्रेम, शांती अन् क्षमा यामधे वसतो परमेश !” आणि आज हे तुझ्या पताका ज्यांच्या हातात निःशस्त्रांच्या रक्तामांसामधे नाहतात मर्दांच्या बंदुका उडाल्या मुलाबायकात जगजेत्यांच्या प्रराक्रमाची स्फूर्तिप्रद रीत ! पाचोळ्यापरि पडली पाहुन प्रेतांची रास नयन झाकले असशील देवा, तूं अपुले खास; असेल ही वा सैतानाची प्रभूवरी मात एक जखम अन् नवीन येशू, तुझ्या काळजांत !

- कुसुमाग्रज

हिमलाट पहांटे पहा जगावर आली !


केव्हातरी मिटण्यासाठीच

वाट केव्हा वैरीण झाली तरीझाडे प्रेमळ होती लाल जांभळे भेटून गेली साथीत उरली निळी नाती काळोखाच्या गुहेतदेखील धडपडणारे किरण होते पेटविलेल्या दीपालींना वादळवारयात मरण होते असणे आता असत असत नसण्यापाशी अडले आहे जिव्हाळ्याच्या चिता पेटवीत बरेच चालणे घडले आहे माथ्यावरचा आभाळबाबा सवाल आता पुसत नाही पृथ्वी झाली पावलापुरती अल्याड पल्याड दिसत नाही  





– कुसुमाग्रज

Wednesday, February 1, 2012

तू रक्षियले देशाला

तू रक्षियले देशाला
न्यायनीती आदर्शाला
तू जगविले धर्माला ||

दुष्ट आक्रमक लोळविले
सज्जनांस तू वाचविले
राज्य आपुले स्थापियले ||

जातपात तुज मान्य नसे
प्रांतभेद तुज ठाव नसे
सर्वधर्म समभाव असे ||

देशाच्या एकत्वाचे
ध्येयपूर्तता करण्याचे
राज्य हिंदवी मोलाचे ||

महापराक्रमी तूच खरा
राजनीती चाणक्य खरा
त्यागाचा आदर्श खरा ||

तू प्रेरक नवतरुणांचा
तू प्रतिक चारित्र्याचा
राष्ट्रपुरुष या देशाचा ||

शिवरायाचा जयजयकार
जिजाऊचा जयजयकार
भारताभूचा जयजयकार ||

जय भवानी जय शिवराय